GELENEKSEL BAYRAMLAR

GELENEKSEL BAYRAMLARIMIZ

Birinci bayram:
15 Kasım Aşure bayramdır
 (şia üzerinden bu 12 İmam olmuş ve döngüye tabi tutulmuş ya) Aşure manası Ra Kabilesidir. Bundan 5 bin yıl önce Uruk şehrinde en büyük bayram Aşure kutlamalarıdır. İslamiyet ve Yahudilik o zamanlar daha yok ve güzelde bir hikayesi vardır Ra Kabilesinde bu geleneğin.

İkici bayram: Gağant’tır. Yeni yıl demektir, Dersimliler bilmediği her kelimeyi Ermenice diye düşünürler. Büyük dil bir dil bilimci olan Şevan Nişanyan da kelimenin esas kökenini belirtmese de Ermenice demiş, ancak kelime üst Akadça dilinde karşımıza çıkıyor, yani Sümerce’den sonraki dil. Dersim’de 822 köy isminden bazısının Akad dilinde olması da tuhaftır. Bildiğimiz öküzün ensesi demek Gağant. Hemşinlilerin alt-üst oluş biçiminde bu kelimeyi kullanması, eski inanışta dünyanın öküzün boynuzunun üzerinde olmasına bağlanabilir mi bilmiyorum, ancak Ga hala Dersim’de bildiğimiz öküz demektir. Öküz dönünce dünya 21 Aralık’ta karanlıktan aydınlığa geçiyor, o eski inanışa göre.

Üçüncü bayram:
Hızır’dır. Dersimliler Hızır’da üç gün oruç tutarlar ve bu orucu geç açarlar, neden olarak da: ‘Xızır kuto herey” derler. Yani Hızır gecikmiştir. Soru şudur, Hızır nereye gitmiş de gecikmiştir? Sahiden de gitmiş ve bir zebani onu alıp zindana atmıştır… çok güzel bir hikayesi var. Gelip yeniden yetiştiğinde batıdaki sevgililer gününün ta kendisi olur. Batıdaki sevgililer gününün kökenin Zeus ve Hera’nın evlilik yıl dönümü olduğunu daha önce bir makalemde anlatmıştım.

 

 

Dördüncü bayram:
Dersimlilerin Bahar bayramı olan Houtomal/Heftemal’dir. Hızır’ın yardımına yedi tane fakir gelir. Bunun için önce neden Hızır’ın şehre gittiğini ve zindana anlatıldığını anlatmak gerekir. Hızır da fakirdir pars toplarken yolu bir şehre düşer. Der bu yabancı diyarda nerde geceleyeyim, şehrin dışında penceresinde cılız bir mum yanan bir kulübe görür. Der orası fakir bir eve benziyor, gideyim beni bu gece misafir eder. Ve gider, orası Pirke’nin (yaşlı kadın) evidir, uyur sabah kalkar bu şehirde bir gürültü gelmektedir, o şehrin padişahı ölmüş yerine yeni sultan seçmekteler…. Hızır’ı zindana götüren ve gecikmesine neden olan padişahı seçen kuştur. Ama Hızır’ı hapsetmek mümkün mü? (başka zaman anlatayım bu meseli) İşte Hızır yola düştüğünde kendi milleti arasına döner, ama kışı bahara çıkaracak takati kalmaz ve o esnada yedi fukara gelir kışı sırtlar bahara çıkarır. Bir ara verirler küçük houtomal, ikinci ara karaçarşamba (neumart) üçüncü arada büyük houtomal olur ve yedi gün bu fakirler için yemek yapılır.

Beşinci bayram:
Pirke’dir. Pirke son kardır. Altıncı Bayram: Beri’dir. Thüye kuşunun hikayesidir.
Mayıs ayı ile 15 Kasım’a kadar hiç bir bayram yoktur, çalışma zamanıdır. Bu gelenek ve görenekler Dersim’de hangi dili konuşursanız konuşun kutlanmaktadır . Bu yıl İsviçre’de de Gağant bayramının ilki yapılacak. Doğrusu, şiir var mı, içinde üç sembol var mı bilmiyorum. Yarın gidip göreceğim. Umarım her masada bir şiir tepsisi ve her masada kendisine şans çubuğu çıkana bir hediye veriliyordur.Hani bir de, bu gelenekleri, Lazlar, Hemşinliler, Ermeniler ve Dersimliler beraber kutlasa ne kadar güzel olur. Muhtemelen Süryani ve Ezidilerde de vardır bu gelenek.